چگونه با لجبازی کودک خود برخورد کنیم؟ راهکارهای عملی برای والدین
چگونه با لجبازی کودک خود برخورد کنیم؟ راهکارهای عملی برای والدین
لجبازی در کودکان یکی از رایجترین چالشهای تربیتی است که والدین با آن مواجه میشوند. این رفتار در برخی مواقع بهصورت طبیعی و در سایر مواقع به دلیل اختلالات رفتاری بروز میکند. به هر حال، لجبازی یکی از ویژگیهای دوران کودکی است که میتواند در صورت مدیریت صحیح، به فرصتهای رشد شخصیت کودک تبدیل شود.
در این مقاله، ما به بررسی دلایل لجبازی در کودکان و راهکارهای عملی و مؤثر برای مقابله با آن، با توجه به فرهنگ و شرایط اجتماعی ایران، میپردازیم.
۱. لجبازی چیست و چرا کودکان لجباز میشوند؟
لجبازی به معنی امتناع از اطاعت از دستورات والدین یا مسئولین است که بهطور معمول در سنین ۲ تا ۴ سالگی مشاهده میشود. این رفتار ممکن است در ادامه با رشد کودک در سنین بالاتر نیز ادامه یابد، بهویژه اگر والدین با این رفتارها بهدرستی برخورد نکنند.
علتهای لجبازی در کودکان
بسیاری از روانشناسان کودک معتقدند که لجبازی در کودکان به دلایل مختلفی اتفاق میافتد:
-
نیاز به استقلال: کودکان بهطور طبیعی در تلاش هستند تا استقلال خود را اثبات کنند. در این دوران، آنها به دنبال این هستند که نشان دهند که میتوانند تصمیم بگیرند و کنترل شرایط را در دست بگیرند.
-
آزمایش حدود: کودکان در این سنین مرزهای خانه و خانواده را آزمایش میکنند تا ببینند کجا میتوانند برای خود مرز تعیین کنند.
-
عدم توانایی در بیان احساسات: لجبازی در بسیاری از مواقع به دلیل این است که کودک نمیتواند احساسات یا خواستههای خود را بهخوبی بیان کند.
-
جلب توجه: بعضی از کودکان ممکن است از طریق لجبازی توجه والدین را جلب کنند، زیرا این روش برایشان موثر است.
درک این دلایل میتواند به والدین کمک کند تا راهکارهای مؤثرتری برای مدیریت لجبازی کودک خود پیدا کنند.
۲. چگونه باید به لجبازی کودک واکنش نشان داد؟
والدین ممکن است در مواجهه با لجبازی کودک احساس خشم و ناامیدی کنند، اما مهم است که بدانیم برخورد با این رفتار باید با آرامش و صبر انجام شود. در اینجا به برخی از روشهای عملی برای مدیریت لجبازی اشاره میکنیم.
آرامش خود را حفظ کنید
یکی از اولین و مهمترین گامها در برخورد با لجبازی کودک، حفظ آرامش است. وقتی والدین عصبی میشوند، نه تنها خودشان کنترل را از دست میدهند، بلکه کودک هم به رفتارهای افراطیتری روی میآورد. بنابراین، والدین باید تلاش کنند در مواقعی که کودک لجبازی میکند، خود را کنترل کنند و با لحنی آرام و مهربان با او صحبت کنند.
به کودک انتخاب بدهید
کودکان لجباز معمولاً نسبت به دستورات مستقیم مقاومت میکنند. برای مقابله با این رفتار، میتوانید به کودک انتخابهای محدود بدهید تا احساس کنترل بیشتری داشته باشد. این انتخابها باید ساده و روشن باشند:
-
بهجای اینکه بگویید «باید به مدرسه بروی»، بگویید: «میخواهی اول صبحانه بخوری یا اول لباس بپوشی؟»
-
بهجای «این کار رو انجام بده»، بگویید: «آیا میخواهی اسباببازیها رو بچینی یا اول دستانت رو بشویی؟»
این روش به کودک این امکان را میدهد که در موقعیتهایی که احساس میکند تحتفشار نیست، راحتتر با شما همکاری کند.
تنبیه نکردن لجبازیها
تنبیههای شدید یا تهدیدهای مکرر معمولاً به تشدید لجبازی کودک منجر میشوند. به جای تنبیه، سعی کنید با استفاده از نتایج طبیعی، رفتار کودک را اصلاح کنید. بهعنوان مثال، اگر کودک اسباببازیهای خود را جمع نکند، او را تشویق کنید که روز بعد نمیتواند با همان اسباببازیها بازی کند. این پیامدهای طبیعی به کودک کمک میکند که مسئولیتپذیری را بیاموزد.
۳. تقویت مهارتهای ارتباطی کودک
یکی از دلایل عمده لجبازی در کودکان، ناتوانی در بیان احساسات است. بنابراین، تقویت مهارتهای ارتباطی کودک از اهمیت ویژهای برخوردار است. والدین میتوانند از روشهای زیر برای تقویت مهارتهای ارتباطی کودک استفاده کنند:
1. آموزش بیان احساسات
کودکان باید یاد بگیرند که احساسات خود را بهدرستی بیان کنند. والدین میتوانند به کودکان کمک کنند تا احساساتشان را شناسایی کرده و به کلمات تبدیل کنند:
-
«حالا که نمیخواهی تکالیف رو انجام بدی، حتماً عصبانی هستی، نه؟»
-
«ممکنه احساس کلافگی کنی چون خیلی چیزها رو باید انجام بدی.»
این کار به کودک کمک میکند تا درک بهتری از احساسات خود پیدا کند و بتواند از روشهای مناسبتری برای بیان آنها استفاده کند.
2. گوش دادن فعال به کودک
گوش دادن فعال به کودک یعنی اینکه به او فرصت دهید تا احساسات و افکار خود را بدون قطع کردن یا اصلاح کردن بیان کند. این کار به کودک کمک میکند تا احساساتش محترم شمرده شود و از نظر روانی احساس امنیت کند.
۴. تعیین مرزهای شفاف و قابلفهم
یکی از مشکلات اصلی که باعث لجبازی در کودکان میشود، عدم وضوح و شفافیت در قوانین است. اگر کودک نتواند مرزهای ثابت خانه را درک کند، احتمالاً لجبازی خواهد کرد. والدین باید قوانین روشن و قابلفهمی برای کودکان خود تعیین کنند و از تغییر مداوم آنها خودداری کنند.
قوانین ثابت
والدین باید قوانینی را تعیین کنند که همیشگی باشند و کودک از قبل بداند که چه انتظاری از او وجود دارد. مثلاً:
-
«قبل از هر چیز، باید دستهایت را بشویی.»
-
«بعد از بازی، اسباببازیها باید جمع شوند.»
این قوانین باید بهطور مداوم و ثابت از طرف والدین اعمال شوند.
۵. تشویق و پاداش برای رفتارهای مثبت
تشویق به رفتارهای مثبت نه تنها باعث تقویت رفتار خوب میشود بلکه به کودک این احساس را میدهد که اقداماتش مورد توجه قرار گرفته و ارزشمند هستند. والدین میتوانند از راههای زیر برای تشویق استفاده کنند:
-
تشویق کلامی: بهطور مثال، «خیلی خوب که امروز به حرف من گوش دادی و اسباببازیها رو جمع کردی.»
-
پاداشهای غیرمادی: مثل وقت بیشتر برای بازی یا یک تجربه دلپذیر.
این نوع تشویقها کودک را تشویق به تکرار رفتارهای خوب میکند.
۶. استفاده از عواقب طبیعی بهجای تنبیه
یکی از روشهای مؤثر در مدیریت لجبازی کودک، استفاده از عواقب طبیعی است. به این معنی که کودک باید با پیامدهای طبیعی انتخابهای خود روبهرو شود. این روش به کودک میآموزد که مسئولیت اعمال خود را بپذیرد.
برای مثال:
-
اگر کودک اسباببازیها را جمع نکند، نمیتواند با آنها بازی کند.
-
اگر کودک وعده غذایی خود را نخورد، ممکن است مجبور شود منتظر وعده بعدی بماند.
این پیامدها باید با شرایط سنی کودک همخوانی داشته باشد و نباید بهصورت تنبیههای سخت و ناعادلانه در نظر گرفته شوند.
نتیجهگیری
لجبازی یکی از رفتارهای طبیعی دوران کودکی است که میتواند در صورت مدیریت صحیح به فرصتی برای رشد مهارتهای اجتماعی و هیجانی کودک تبدیل شود. با حفظ آرامش، تعیین مرزهای شفاف، ارائه انتخابهای مناسب، و استفاده از تشویق و عواقب طبیعی، والدین میتوانند به بهترین نحو با این رفتار برخورد کنند.
یادگیری و تقویت مهارتهای ارتباطی و عاطفی کودک نیز میتواند به کاهش لجبازی کمک کند و در نهایت، والدین و کودک را به یک درک مشترک و همکاری نزدیکتر برساند.
