وقتی فرزندمان حرف‌شنوی ندارد: ۱۰ راهکار عملی برای پایان دادن به این عادت

حرف گوش ندادن کودک: ۱۰ راهکار عملی برای پایان دادن به جنگ قدرت

بیایید صادق باشیم؛ پدیده حرف گوش ندادن کودک یکی از کلافه‌کننده‌ترین تجربه‌های والدین در طول روز است. هیچ‌کدام از ما دوست نداریم آن والدینی باشیم که در مهمانی یا پارک مدام در حال تذکر دادن و خط‌ونشان کشیدن هستند. اما گاهی انگار فرزندمان دکمه «نشنیدن» را فعال کرده است. شما می‌گویید: «کفش‌هات رو بپوش»، او حتی سرش را بلند نمی‌کند. وقتی با حرف گوش ندادن کودک مواجه می‌شوید، بار دوم می‌گویید، بار سوم صدایتان می‌لرزد و بار چهارم… انفجار!

حقیقت این است که بچه‌ها ذائقه لجبازی ندارند؛ آن‌ها فقط راه و رسمِ دنیای ما بزرگترها را بلد نیستند. در این مقاله می‌خواهیم یاد بگیریم چطور کاپوت ماشین رابطه را بالا بزنیم و موتور همکاری را تعمیر کنیم.

۱. قبل از اصلاح، اتصال برقرار کنید (قانونِ لمس و نگاه)

ما معمولاً از آشپزخانه فریاد می‌زنیم: «مسواک بزن!» و انتظار داریم کودک که غرق در بازی است، سریع اطاعت کند. اما مغز کودک در آن لحظه روی فرکانس بازی تنظیم شده است.

• راهکار: بروید کنارش، هم‌سطح قد او بنشینید، دستتان را آرام روی شانه‌اش بگذارید و صبر کنید تا نگاهش به شما بیفتد. وقتی چشمتان به هم گره خورد، پیامتان را بگویید. این روش بهترین درمان برای حرف گوش ندادن کودک است.

۲. قانونِ «فقط یک بار» برای حل مشکل حرف گوش ندادن کودک

اگر شما برای هر کار ۵ بار تذکر می‌دهید، در واقع به فرزندتان یاد می‌دهید که: «تا دفعه چهارم لازم نیست به مامان/بابا گوش بدی، چون هنوز جدی نشدن!»

• راهکار: یک بار با همان روش تماس چشمی درخواستتان را بگویید. اگر انجام نداد، به جای تکرارِ کلامی، کنار او بروید و با عمل (مثلاً گرفتن دستش و هدایت به سمت مسواک) نشان دهید که روی حرفتان هستید.

۳. از جادوی «وقتی… آنگاه…» استفاده کنید

بچه‌ها عاشق شنیدنِ «بله» هستند و از «نه» متنفرند. یکی از ریشه‌های حرف گوش ندادن کودک، شنیدن دستورات سلبی است. به جای اینکه بگویید: «تا مشقت رو ننویسی از پارک خبری نیست»، جمله را مثبت کنید.

• راهکار: «وقتی مشق‌هات تموم شد، آنگاه با هم می‌ریم پارک.» با این کار شما به او انگیزه می‌دهید که برای رسیدن به هدفش با شما همکاری کند.

۴. حق انتخاب‌های کوچک؛ سلاح مخفی علیه لجبازی

بچه‌ها تشنه قدرت هستند. وقتی مدام به آن‌ها دستور می‌دهیم، احساس بازنده بودن می‌کنند و با حرف گوش ندادن کودک، سعی می‌کنند قدرت را پس بگیرند.

• راهکار: به او قدرت انتخاب بدهید، اما بین دو گزینه‌ای که هر دو برای شما قابل قبول است. «دوست داری با پیژامه آبی بخوابی یا قرمز؟» وقتی کودک انتخاب می‌کند، حس می‌کند اوست که تصمیم گرفته، نه شما.

۵. دستورات را به «یک کلمه» خلاصه کنید

سخنرانی‌های طولانی و نصیحت‌های بی‌پایان، مغز بچه را خاموش می‌کند. وقتی می‌گویید: «هزار بار گفتم وقتی میای تو خونه کفشات رو پرت نکن وسط راهرو…»، او فقط صدای «بوق بوق» می‌شنود!

• راهکار: فقط یک کلمه بگویید: «کفش‌ها!». کلمات کوتاه مثل یک تابلو راهنما عمل می‌کنند و به جای برانگیختن گارد دفاعی، حافظه کودک را فعال می‌کنند.

۶. برای «خداحافظی» زمان بخرید (تکنیک ۵ دقیقه)

بچه‌ها در تغییر وضعیت (از بازی به ناهار، از مهمانی به خانه) ضعیف هستند. یک‌باره قطع کردن بازی برای آن‌ها مثل این است که کسی وسط یک فیلم هیجان‌انگیز، تلویزیون را خاموش کند. این لحظات اوج حرف گوش ندادن کودک است.

• راهکار: از قبل هشدار بدهید. «۵ دقیقه دیگه وقت بازی تمومه و سفره رو می‌ندازیم.» این کار به مغز آن‌ها فرصتِ آماده‌باش می‌دهد.

۷. گوش دادنِ فعال؛ درک ریشه حرف گوش ندادن کودک

گاهی بچه گوش نمی‌دهد چون حس می‌کند شنیده نمی‌شود.

• راهکار: وقتی می‌گوید «نمی‌خوام بیام ناهار!»، احساسش را تایید کنید: «می‌دونم، خیلی سخته که از این بازی قشنگ دل بکنی… اما الان بدنِ ما به انرژی نیاز داره.» وقتی کودک حس کند درکش می‌کنید، گاردش پایین می‌آید.

۸. لحن خبری داشته باشید، نه سوالی

بسیاری از والدین به اشتباه می‌پرسند: «میای بریم بخوابیم؟». خب، جواب کودک به این سوالات مشخصاً «نه» است!

• راهکار: اگر انجام کاری انتخابی نیست، آن را سوالی نپرسید. با لحنی آرام اما قاطع بگویید: «الان وقتِ خوابه.»

۹. پیامد منطقی به جای تنبیه بی‌ربط

تنبیه یعنی زجر دادن کودک، اما پیامد یعنی یاد دادنِ مسئولیت‌پذیری. برای اصلاح حرف گوش ندادن کودک، باید رابطه‌ای منطقی بین عمل و نتیجه ایجاد کنید.

• راهکار: اگر کودک با ماشین‌هایش به دیوار می‌کوبد، پیامد منطقی این است: «چون از ماشین‌ها درست استفاده نکردی، اونا تا فردا می‌رن توی کمد استراحت کنن تا یاد بگیری چطوری باهاشون بازی کنی.»

۱۰. مدیریت محیط برای کاهش حرف گوش ندادن کودک

گاهی ما با قرار دادن وسایل وسوسه‌انگیز در دسترس کودک، او را به سمت لجبازی هل می‌دهیم.

• راهکار: اگر نمی‌خواهید به شکلات دست بزند، آن را در معرض دید نگذارید تا مجبور نشوید مدام بگویید «نه». هر چقدر کلمه «نه» کمتر شنیده شود، تاثیر آن بیشتر خواهد بود.

سخن پایانی

والدگری یک مسیر پر از آزمون و خطاست. اگر امروز موفق نشدید و باز هم صدایتان بالا رفت، خودتان را سرزنش نکنید. فردا یک فرصت تازه است تا با رویکردی جدید به موضوع حرف گوش ندادن کودک نگاه کنید. مهم این است که فرزندتان بداند شما او را دوست دارید.

آرش قادری